Dava şartı arabuluculuk 2026: hangi uyuşmazlıklarda zorunlu?

Bir uyuşmazlıkta dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunda mısınız? Cevap uyuşmazlığın türüne bağlı. Dava şartı arabuluculuk, 2018'den bu yana kademeli olarak genişledi ve bugün dört ayrı kanunda dağınık hâlde düzenleniyor. Aşağıda kapsamın tamamı, istisnalarıyla birlikte tek tabloda.

Kısa cevap: İşçi ve işveren alacakları, konusu para olan ticari davalar, tüketici mahkemesinin görev alanındaki uyuşmazlıklar, kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarında arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Başvurmadan açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir.

Kapsam tablosu: hangi uyuşmazlıkta zorunlu?

Kapsam dışında kalanlar

Zorunluluğun sınırları, kapsamın kendisi kadar önemli. Aşağıdaki hâllerde arabulucuya gitmeden doğrudan dava açılır.

Sigorta uyuşmazlıklarında Sigorta Tahkim Komisyonu yolu ayrı bir mekanizmadır ve dava şartı arabuluculuk kurallarının yerine geçmez.

Başvurmadan dava açılırsa ne olur?

Sonuç ağırdır ve mahkeme bunu kendiliğinden gözetir:

• Hiç başvurulmamışsa: herhangi bir işlem yapılmaksızın, dava dilekçesi karşı tarafa tebliğe bile çıkarılmadan dava usulden reddedilir (HUAK m.18/A-2).
• Başvurulmuş ama son tutanak dilekçeye eklenmemişse: mahkeme bir haftalık kesin süre verir. Bu süre içinde tutanak sunulmazsa dava yine usulden reddedilir.
• Usulden ret, esasa ilişkin bir karar değildir; süreç tamamlanıp yeniden dava açılabilir. Ancak geçen sürede zamanaşımı işlemeye devam etmiş olabilir ve harç ile vekâlet ücreti kaybı doğar.

Başvuru nereye yapılır?

Başvuru mahkemeye değil, arabuluculuk bürosuna yapılır. Yetkili büro uyuşmazlığın türüne göre değişir:

Arabulucu, büronun yetkili olup olmadığını kendiliğinden dikkate alamaz. Karşı taraf en geç ilk toplantıda, belgelerini sunarak yetkiye itiraz edebilir; itirazı sulh hukuk mahkemesi harç alınmaksızın ve kesin olarak karara bağlar.

Zamanaşımı başvuruyla durur

Dava şartı arabuluculuğun en çok gözden kaçan yararı budur: arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (HUAK m.18/A-15). Dolayısıyla zamanaşımının dolmasına az kalan bir alacakta büroya başvurmak, süreyi dondurur.

Aynı şekilde, dava açılmadan önce ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kararı alınmışsa, bunlara bağlı dava açma süresi de başvurudan son tutanağa kadar işlemez (m.18/A-16).

Özet

Dava şartı arabuluculuk bugün dört kanunda düzenleniyor: iş uyuşmazlıklarında 7036 sayılı Kanun, para konulu ticari davalarda TTK m.5/A, tüketici mahkemesi uyuşmazlıklarında TKHK m.73/A, kira ile ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkında ise HUAK m.18/B.

Kapsam dışında kalan başlıcaları iş kazası ve meslek hastalığı tazminatları, tüketici hakem heyetinin görev alanındaki uyuşmazlıklar, ilamsız icra yoluyla tahliye ve konusu para olmayan ticari davalar. Süreç ve süreler için arabuluculuk süreleri, sürecin nasıl kapandığı için son tutanak yazılarına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Zorunlu arabuluculuk hangi uyuşmazlıkları kapsıyor?

İşçi ve işveren alacağı ile tazminatı ve işe iade talepleri (7036 sayılı Kanun m.3), konusu bir miktar para olan ticari davalar (TTK m.5/A), tüketici mahkemesinde görülen uyuşmazlıklar (TKHK m.73/A), kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar, taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ile ortaklığın giderilmesi, Kat Mülkiyeti Kanunundan kaynaklanan uyuşmazlıklar ve komşu hakkı uyuşmazlıkları (HUAK m.18/B).

İş kazası tazminatında arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Hayır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/3 uyarınca iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davaları dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır; doğrudan dava açılabilir.

Her ticari davada arabulucuya başvurmak gerekir mi?

Hayır. TTK m.5/A yalnızca konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarını kapsar. Konusu para olmayan ticari davalarda, örneğin genel kurul kararının iptali veya tespit taleplerinde arabuluculuk dava şartı değildir.

Tüketici uyuşmazlığında arabuluculuk zorunlu mu?

Tüketici mahkemesinde görülen uyuşmazlıklarda zorunludur. Ancak tüketici hakem heyetinin görev alanındaki uyuşmazlıklar, hakem heyeti kararlarına itirazlar ve tüketici işlemi niteliğindeki taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar kapsam dışıdır. 2026 yılı için tüketici hakem heyeti parasal sınırı 186.000 TL'dir.

Kira uyuşmazlığında arabuluculuk ne zaman zorunlu oldu?

1 Eylül 2023 tarihinde. 7445 sayılı Kanunla HUAK'a eklenen 18/B maddesi, kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıkları dava şartı arabuluculuk kapsamına aldı. Kiralanan taşınmazın İcra ve İflas Kanununa göre ilamsız icra yoluyla tahliyesi bu kapsamın dışındadır.

Arabulucuya başvurmadan dava açarsam ne olur?

Dava esasa girilmeden usulden reddedilir. Arabulucuya başvurulmadığı anlaşılırsa, dava dilekçesi karşı tarafa tebliğe çıkarılmaksızın dava şartı yokluğundan ret kararı verilir. Başvurulmuş ama son tutanak dilekçeye eklenmemişse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; bu süreye uyulmazsa dava yine usulden reddedilir.

Arabuluculuk başvurusu zamanaşımını durdurur mu?

Evet. HUAK m.18/A-15 uyarınca arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.

Arabuluculuk başvurusu nereye yapılır?

Mahkemeye değil arabuluculuk bürosuna yapılır. İş uyuşmazlıklarında karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki büro, diğer dava şartı uyuşmazlıklarında ise uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yer bürosu yetkilidir.

Kaynaklar: 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A ve m.18/B; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A; 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.73/A.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut bir dosyada yürürlükteki mevzuat ve Arabuluculuk Daire Başkanlığının güncel duyuruları esas alınmalıdır. Son güncelleme: 11 Ağustos 2026.